bibilenden@gmail.com

0536 545 67 21

ROMANTİK İLİŞKİLER-ŞEMA KİMYASI ve ERKEN DÖNEM UYUMSUZ ŞEMALAR

ROMANTİK İLİŞKİLER-ŞEMA KİMYASI ve ERKEN DÖNEM UYUMSUZ ŞEMALAR

Erken Dönem Uyumsuz Şemalar:

Tüm yaşamımız boyunca; “Aynı şeyler neden hep benim başıma geliyor, neden tüm tanıdığım insanlar birbirine benziyor, ben sevilmeye değer birisi değilim…” gibi cümlelerle hayıflanıp durur, kendimizi sorgularız. Hayatımızda değişmeyen, daima birbirini tekrar eden bazı rahatsız edici durumlar vardır. Kafamızı kurcalayan, yıllardır süregelen düşüncelerimizin, alışkanlıklarımızın temelinde ne olduğunu hiç düşündünüz mü? 

Bu cümleler kulağa ne kadar sıradan, gündelik cümleler gibi gelse de temelleri en derinlerimize dayanır. Doğduğumuz andan itibaren şekillenmeye başlayan şemalarımız, tüm hayatımız boyunca değişmekte, bizi etkisi altına almaya devam etmektedir. Şemalar temelde hayatımızı kolaylaştırmak; bizi belirsizlikten kurtarmak, her durumda her şeyi yeni baştan öğrenme zahmetinden kurtarmak gibi işlevlere sahiptir. Ancak geliştirdiğimiz şemalar her zaman bizi mutlu etmeyebilir, işimize yaramayabilir; yani olumsuz ve uyumsuz şemalar da geliştirebiliriz.

 “ Erken dönem uyumsuz şemalar, yeni bir bilgiyi yorumlamada ve sorunları çözmede rehber görevindedirler. Bu rehberliği kendilerini tekrarlayıcı bir yolla yaptıkları için şemalar sürekli olarak varlıklarını devam ettirirler.” (Williams, Watts, MacLeod ve Mathews, 1997) Şemayla bağdaşmış bir diğer kavram da başa çıkma kavramıdır. İstenmeyen bir duruma verdiğimiz tepki, bizim başa çıkma becerimizi  ifade eder. Ancak başa çıkma tutumları işe yarar olabileceği gibi işlevsiz de olabilir. Şemalarla başa çıkmada 3 temel olumsuz tutum vardır. Bunlar: Şema Teslimi, Şema Kaçınması, Şema Aşırı Telafisidir. 

Erken dönem uyumsuz şemaların kökenini oluşturan bazı temel durumlar vardır. Bunları erken dönem yaşantılar, karşılanması gereken ihtiyaçlar ve mizaç olarak sınıflandırabiliriz..

Şema Alanları ve On Sekiz Şema-Jeffrey Young: 

Jeffrey Young’un tanımladığı beş şema alanı ve  on sekiz Erken Dönem Uyumsuz Şema bulunmaktadır. Hadi bu şema alanları ve uyumsuz şemalarımızı hep birlikte inceleyelim. 

 

  1. Kopukluk ve Reddedilmişlik          
  • Terk edilme/İstikrarsızlık
  • Güvensizlik/Suistimal Edilme
  • Duygusal Yoksunluk
  • Kusurluluk/Utanç
  • Sosyal İzolasyon/Yabancılaşma

 

  1. Zedelenmiş Özerklik ve Performans         
  • Bağımlılık/Yetersizlik
  • Hastalıklar ve Zarar Görme Karşısında Dayanıksızlık
  • Yapışıklık/Gelişmemiş Benlik
  • Başarısızlık

 

  1. Zedelenmiş Sınırlar  
  • Hak Görme/Büyüklenme
  • Yetersiz Özdenetim/Öz disiplin

 

  1. Diğerleri Yönelimlilik          
  • Boyun Eğicilik
  • Kendini Feda Etme
  • Onay Arayıcılık

 

  1. Aşırı Tetikte Olma ve Baskılama   
  • Olumsuzluk/Karamsarlık
  • Duygusal Baskılama/Ketleme
  • Yüksek Standartlar/Aşırı Eleştiricilik
  • Cezalandırıcılık/Acımasızlık

 

 

 

 

Romantik İlişkilerde Şemalarımız-Şema Kimyası:

Şemalarımızın çocukluk dönemi yaşantılarından şekillendiğinden bahsetmiştik. “Bu şemaların oluşturduğu örüntü kişiliğimiz, şemalarımızın diğeri ile etkileşimi ilişki kurma biçimimiz, şemalarımızın diğerinin şemaları ile kurduğu bağ ise şema kimyasıdır.”

Peki, nedir bu şema kimyası? Şema kimyası; ihtiyaçlarınızın önemsenmediği, yalnız hissettiğiniz, olumsuz duygular barındıran, ne gidebildiğimiz ne de kalabildiğimiz ilişkilerdir. Aşk ise; karşılıklı olarak olumlu duyguları yaşadığımız, fikirlerini, ihtiyaçlarını önemsediğimiz, saygı, sevgi ve güveni hissettiğimiz ve de omuzlarımıza bindirilmiş bir yük gibi hissettirmeyen ilişkilerdir. 

 İkili ilişkilerimizde çoğu zaman aşkı ve şema kimyasını karıştırırız. “ona ilk görüşte vuruldum, bana zarar veriyor ama ondan kopamıyorum, sevdiğimden dolayı kıskanıyorum, benle ilgilenmiyor kesin beni aldatıyor…” Erken dönem uyumsuz şemalarımız, romantik ilişkilerimizdeki bağlanma stillerimizi de yakından ilgilendiriyor. Çocukluk yıllarında şekillenen uyumsuz şemalarımız ilerleyen yaşlarımızda seçeceğimiz partnerimizi, ilişkimizin nasıl şekilleneceğini belirliyor, yani romantik ilişkilerimizde uyumsuz şemalarımız üzerine temel atıyoruz. Ve aşk zannettiğimiz şema kimyamız yüzünden hayatımıza daima uyumsuz şemalarımıza uygun kişileri alıp daha sonra ise “neden hayatıma sürekli böyle kişiler giriyor, neden ilişkilerimde aynı şeyleri yaşıyorum” diye yakınıyoruz. Ve bu durum bir kısır döngü halinde yıllar boyunca devam ediyor.

 

Erken Dönem Uyumsuz Şemalarımız Nasıl Değişir?

Şemalarımız zamanla değişmeyen, hayatımızın bir parçası haline gelmiş değerler haline gelirler. Olumlu şemalarımız bize fayda sağlarken hayatımızı kolaylaştırırken, uyumsuz şemalar bir yerden sonra bizi zor durumda bırakmaya başlar, hatta bu durum psikolojik problemlere yol açabilir. Peki, uyumsuz şemalar nasıl değişir? 

Uyumsuz şemalarımızdan kurtulabilmemiz için Young tarafından geliştirilen Şema Terapi yaklaşımı kullanılmaktadır. Şema Terapi, kendimizle, diğer insanlarla ve dış dünyayla ilgili olarak geliştirdiğimiz uyumsuz şemaları konu alır. Daha açıklayıcı bir şekilde ifade edecek olursak; “Şema Terapi, değiştirilmesi zor, çocukluk ve ergenlik döneminde belirgin kökenleri bulunan psikolojik rahatsızlıklar (borderline kişilik bozukluğu gibi) için tasarlanmış, bilişsel, davranışçı, kişiler-arası ve yaşantısal teknikleri birleştiren, bütünleştirici bir teori ve terapi yaklaşımıdır.”

Değişen ve yerini olumlu şemalara bırakan uyumsuz şemalar ile birlikte; bizi rahatsız eden tekrara düştüğümüz, kurtulamadığımız konulardan arınacak, insan ilişkilerinde de aradığımız uyumu yakalamak mümkün olacaktır.