bibilenden@gmail.com

0536 545 67 21

OTİZM ve ABA TERAPİSİ

OTİZM ve ABA TERAPİSİ

Otizmli Bireylerin Eğitiminde ABA Terapisi Nasıl Olmalı ?

Hastalık Kontrol Merkezlerine göre (CDC, 2020) otizm tanısı konulan veya otizm risk grubunda olduğu düşünülen çocukların sayısında çarpıcı bir biçimde artış görülmekte ve bugün her 59 çocuktan 1’i otizm spektrum bozukluğu ile tanılanmaktadır. Otizmli bireylerin sosyal açıdan önem arz eden davranışlarının arttırılmasında ve azaltılmasında en iyi ve en etkili yollarından biri, uygulamalı davranış analizi (ABA) ile erken ve yoğun eğitimdir. Bununla birlikte çocuklarının bir yetersizliğinin olma ihtimali ile karşı karşıya olan birçok ebeveynin birçok sorusu vardır: ABA nedir? Neden ABA? Çocuğum kaç yaşında ABA programına başlamalı ? Ebeveyn olarak benim rolüm nedir?

ABA, uygulamalı davranış analizi anlamına gelir: yılların araştırma ve analizi ile desteklenen bilimsel bir davranış değerlendirme ve değiştirme yaklaşımıdır. ABA, sosyal öneme sahip davranışları anlamlı derecede geliştirmeye odaklanır; olumlu pekiştirme ve sönme gibi davranışların ilkelerini temel alır ve bu ilkelerden türeyen davranış değişikliği taktiklerini sistematik olarak kullanır; gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışları hedefler ve verilerle dayalıdır ve zaman içine yayılan sonuçlar elde etmek için genellenelebilir. 

Değiştirilmesi hedeflenen davranışlar sosyal açıdan önemlidir ve amaç o bireyin ve onun yaşamına dahil olanların yaşam kalitesini arttırmaktır. Örneğin, oturma odasında kendi etrafında koşarak saatler geçiren üç yaşında otizmli bir çocuk açık bir şekilde değiştirilmesi gereken bir davranış sergilemektedir. Anaokuluna başladığında, yerinde uygun bir şekilde oturmadan ve öğrenmeye hazır bulunma becerilerini kazanmadan, okulda kendi etrafında koşmak onun için uygun bir davranış değildir. Bu davranış, ABA’ya göre sosyal açıdan önemli olarak görülür… Yani, eğer bu çocuk günde yaklaşık iki dakika kendi etrafında koşuyor olsaydı, bu davranış daha az ciddi ve değişime daha az ihtiyaç duyuyor olurdu. Kendi etrafında saatlerce koşan üç yaşındaki bir çocuk, sosyal becerilerini, iletişimini ve öğrenimini ciddi anlamda engelleyen bir davranış sergiliyordur. Bu davranışı belirgin bir şekilde geliştirmek, bu çocuğun da çevresindekilerin de yaşam kalitesini geliştirecektir.

ABA yalnızca problemli davranışlarla ilgilenmediğinden, sosyal açıdan önem arz eden davranışın başka bir yönüne bakmak da yardımcı olabilir. İlk örnekte, ABA’nın sosyal açıdan önem arz eden davranışı azaltmak için nasıl kullanıldığına bakıldı, şimdi ise ABA’nın sosyal açıdan önem arz eden bir davranışı arttırmak için nasıl kullanıldığına bakalım. Otizmi olan on yaşındaki Murat’ı hayal edin. Murat dişlerini fırçalamamaktadır. Eğitimcisinin program tasarlayıp diş fırçalama becerisini Murat’a öğrettiğinde sosyal açıdan önem arz eden bir davranışı arttırmış olur. 

ABA’nın tanımına dönecek olursak, hedeflenen davranışlar, veri üzerinde güçlü bir vurguyla ölçülebilir ve gözlemlenebilirdir. Uygulayıcılar, programın ilerleyişi ve değişikliği ile ilgili kararlar almak için büyük ölçüde verilere güvenirler. ABA terapistinizin, çocuğa verdiği yönergelerden ‘Gel otur,’ gibi söylediği kelimelere, davranışlarının sıklığından süresine, vedalaşırken el sallamalarına dek her şeyin verisini tutmalıdır. Veriler davranışların grafiklere dökülmesinde ve bu grafiklerden ilerlemelerin takip edilmesinde bizlere yardımcı olmaktadır. 

Son olarak ABA, genelleme için plan yapar ki davranış değişiklikleri uzun soluklu olsun. Uygulayıcılar, çocukların çeşitli düzenlemelerde ve durumlarda, çeşitli insanlar ve nesnelerle, günün farklı zamanlarında ve hatta diğer davranışlara becerileri genellemeyi öğretir. Diş fırçalama becerisi belki gelecekte Murat’ın elbisesinin tozunu almak için elbise fırçalamasını kendiliğinden öğrenmesine etki edecektir. 

Neden ABA ?

ABA, otizmli çocukları ve yetişkinleri yaşam kalitesini arttırmak için en iyi yollardan biri olarak kabul edilir. Öğretmenlere, ABA terapistlerine, ebeveynlere ve otizmli çocukla ilgilenen diğer herkese, davranış değişikliği için ihtiyaç duydukları araçları sağlar. ABA’yı alet çantası gibi görebilirsiniz: çeşitli teknikler barındırır ki, doğru kullanıldığında sosyal açıdan önem arz eden davranışları değiştirebilir. ABA uygulayıcısı, problemli davranış üzerine detaylı veriler toplar, veriyi analiz eder ve daha sonra ABA ‘alet çantasını’ kullanarak problemli davranışı değiştirmek için en uygun tekniği seçer. Çamaşır makinenizi tamir etmesi için TV tamircisini çağırmazsınız, değil mi? Aynı pratik kurallar ABA terapisi için de geçerlidir: problemli davranışa sahip otizmli bir çocuğunuz varsa, ABA terapisi, otizmli çocuğu tedavi etmenin saygın, araştırma odaklı, ve etkili bir yoludur.

Çocuğum kaç yaşında ABA programına başlamalı?

Ne kadar erken o kadar iyi! Çocuğunuzun ABA hizmetlerinden faydalanabileceğini düşünüyorsanız veya çocuğunuzun otizmli olabileceğinden veya başka bir gelişimsel engeli olduğundan şüpheleniyorsanız bir çocuk doktoru veya diğer nitelikli sağlık uzmanları tarafından profesyonel olarak değerlendirilmesini sağlayarak en kısa sürede yardım alın. Çocuğunuz için erken müdahale hizmetini ne kadar erken alırsanız ve ABA uygulayıcıları ile eğitmenleri tarafından kullanılan teknik ve yöntemleri ne kadar erken öğrenirseniz, çocuğunuzdaki sonuçları o kadar erken görmeye başlarsınız.

Ebeveyn olarak benim rolüm nedir?

Bir ebeveyn olarak, birçok şeyden sorumlusunuz!

  • Çocuğunuz seansın başında öğrenmeye hazır bulunmalıdır. 
  • Çocuğunuzun acıkacağını düşünüyorsanız, lütfen seans başlamadan önce atıştırmalık bir şeyler verin ona.
  • Çocuğunuzun seans sırasında bir atıştırmaya ihtiyacı olabileceğini düşünüyorsanız, terapiste bunun için ne zaman uygun bir zaman olduğunu sorun. Çocuğunuzdan bir görevi tamamlaması istendiğinde cipslerle içeri girmek, oturumu kesintiye uğratır ve muhtemelen yanlış davranışı güçlendirir.
  • Eğitimcinize yardımcı olmak için seans esnasında hazır bulunmalısınız. Bu, kirli bezi değiştirmekten, akan burnu temizlemeye veya çocuk için atıştırmalık bulmak da olabilir.
  • Çocuğunuz hastaysa seansı iptal edin. Unutmayın ki eğitimcileriniz 1 haftada 18’e yakın öğrenci görmekte. Eğitimcinizin ve diğer çocukların sağlıkları için hastalık durumlarında seansların iptal edilmesi gerekir.
  • 50/50 kuralını unutmayın. Terapist programın yalnızca yüzde 50’sinden sorumludur. Çocuğunuzun ABA programının başarısı için sorumluluğun diğer yüzde 50’si size aittir. Bu demek oluyor ki ABA’yı öğrenmeli, terapist tarafından kullanılan program ve tekniklerde uzmanlaşmalı ve terapist olmadan onları nasıl uygulamak gerektiğini öğrenmelisiniz. Bu aynı zamanda sorular sormak, ABA programı tarafından sağlanan materyalleri okumak, kendi araştırmanızı yapmak ve diğer aile üyelerinin ABA programını anlamalarını sağlamak, çocuğunuzun hayatını daha iyi etkileyebileceği anlamına gelir.
  • Sonuncu fakat bir o kadar önemli, terapistin yokluğunda siz ABA programını uygulamakla sorumlusunuz. İyi bir ABA programı, çocuğunuzun yaşamının her alanında terapist tarafından kullanılan tekniklerin uygulanması için size eğitir.