bibilenden@gmail.com

0536 545 67 21

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ NEDİR? (DİSLEKSİ)

ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ NEDİR? (DİSLEKSİ)

Öğrenme güçlüğü, ülkemizde ve Dünyada son zamanlarda çok konuşulan, üzerine birçok çalışma ve araştırma yapılan adı gibi özel bir konu. Bugün birçok insanı çok yakından ilgilendiren, görünüşe bakılırsa giderek daha da fazla insanı yakından ilgilendirecek olan Özel Öğrenme Güçlüğü, halk arasında yaygın kullanımı ile ‘Disleksi’ nedir? Öncelikle vurgulamak isteriz ki Öğrenme Güçlüğü yaşayan bireyler zeka geriliği olan bireyler değildir. Daha çok, okuma, matematik, yazma, sosyal iletişim gibi bazı becerilerde kendini gösteren nöroloji temelli bir güçlüktür.’’ Öğrenme Güçlüğü; zekası normal ya da normalin üzerinde olan bireylerin, standart testlere göre, yaş, zeka düzeyi ve aldıkları eğitim göz önünde bulundurulduğunda, okuma, yazılı anlatım ve matematik becerilerinin beklenen düzeyin önemli ölçüde altında olmasıyla tanısı konan bir bozukluktur.’’ (APA)

Öğrenme güçlüğü, hiçbir fiziksel ve duyuşsal bozukluğun olmamasına, normal ve yeterli bir eğitim alınıyor olmasına, sosyokültürel çevrenin uygun olmasına karşın ortaya çıkar…

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ NE DEĞİLDİR?

  • Öğrenme güçlüğü zeka geriliği değildir.
  • Öğrenme güçlüğü bulunan bireylerin zekası normal ya da normal üstü seviyededir.
  • Öğrenme güçlüğü yaşayan bireylerin tamamının özel yetenekli ya da üstün zekalı olduğu doğru değildir. Net olarak büyük çoğunluğu normal zeka seviyesine sahiptir.
  • Disleksi öğrenme güçlüğünün şuanda bilinen bir ilacı veya tedavisi yoktur.
  • Disleksi öğrenme güçlüğünü iyileştirdiği iddia edilen özel taşların, çeşitli kolye ve bilekliklerin efsane, düzmece olmaktan başka eğitim bilimleri ve tıp alanyazında bir karşılığı yoktur.
  • Disleksili bireylerin okul hayatında ve sosyal hayatlarında başarılı olamayacakları kanısı gerçeği yansıtmamaktadır.
  • Disleksi yetkin olmayan bireylerin tanı koyabileceği basit bir durum değildir.
  • Disleksili bireyler akranları ile aynı sınıf ortamında rahatlıkla eğitim alabilirler. Gerekli yardımlar ve tedbirler alınıp, uzman hekim tanısı sonrasında uzman eğitimciler tarafından verilecek olan ‘Özel Eğitim’ desteği ile başarıyı yakalayabilirler.
  • Disleksili bireyler tıpkı akranları gibi öğrenebilir ve akranlarına da çok şeyler öğretebilirler.
  • Disleksili bireyler meslek sahibi olamayacak ya da sosyal hayatta yer tutamayacak bireyler değildirler…

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ MÜ? DİSLEKSİ Mİ? 

Üzerinde konuştuğumuz durumun adı tam olarak Özel Öğrenme Güçlüğü/Özgül Öğrenme Güçlüğüdür… Öğrenme güçlüğünün bazı alt dalları vardır. Bunlardan en çok bilineni ve en çok kullanılanı’ Disleksi’dir çünkü öğrenme güçlüğü çeşitlerinden olan disleksi en yaygın görülen türüdür. Daha açık bir ifade ile bireyin güçlük yaşadığı alanlara göre öğrenme güçlüğünün türü ve alanyazındaki tanımı da değişir. Öğrenme güçlüğü çatısı altında farklı farklı öğrenme güçlükleri vardır. Okuma alanındaki güçlük ‘DİSLEKSİ’, yazı ve yazılı anlatım becerilerindeki güçlük ‘DİSGRAFİ’, matematik ve hesaplama becerilerindeki güçlük ise ‘DİSKALKULİ’ olarak tanımlanmaktadır. ( Daha ayrıntılı bilgi Bkz DSM V ) 

Bireyler bu öğrenme güçlüğü türlerinden sadece birini yaşayabilirken aynı anda birden fazlasını da yaşayabilirler. Fakat genelde biri diğerlerine göre daha baskın olarak yaşanır… Mesela bir birey disleksi öğrenme güçlüğünü yaşarken, yani okuma becerilerinde sorun yaşarken matematik, hesaplama becerilerinde problem yaşamayabilir ve hatta bu alanda akranlarından daha ileride olabilir…

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ YAYGIN VE GENEL BELİRTİLERİ:

  • Bu belirtileri sıralamadan önce belirtmek isteriz ki; bu belirtilere bakarak çocuğunuza ya da öğrencinize tanı koymayınız. Şüphelendiğiniz ya da kaygı duyduğunuz bir durum var ise bu belirtilerin farkında olmanız sizlere elbette bir fikir vermeli ancak konu ile ilgili bir uzmana başvurmadan bir karar vermeniz ve yola çıkmanız doğru olmayacaktır… Nitekim bu sayacağımız bulguların bazılarını birçok birey yaşamaktadır. Bu sebeple bu konu ile  yetkili uzman kişilerin değerlendirmesi ve ayırt edici belirtiler üzerine yoğunlaşarak profesyonel anlamda tanı konulması çok önemli bir yer tutar.       ( Bugün ülkemizde Özel Öğrenme Güçlüğü tanısı resmi olarak sadece uzman hekimler tarafından konabilmektedir.) Bu konuda ne yapmanız ve nereden başlamanız hususundaki bilgileri ‘Nasıl Bir Yol Haritası İzlemeliyiz’ başlığı altında sunacağız…  Öğrenme Güçlüğü genel belirtileri;
  • Okula gitmede isteksizlik
  • Verilen yönergeleri takip etmede veya uygulamada güçlük
  • Bazı motor beceri gerektiren ya da sosyal beceri gerektiren aktivitelerde akranlarından geri kalma
  • Organize olma ve yönetici işlev becerilerde güçlük
  • Davranış problemleri
  • Zaman kontrolünün iyi olmaması
  • Okuldan kaçmaya meyilli olma
  • Yönleri karıştırma/sıralama gerektiren ardışık işlemlerde güçlük (örneğin haftanın günlerini saymada)
  • Saat/tarih öğrenmede güçlük
  • Bazı kelimeleri telaffuz etmede güçlük/anlamlarını öğrenmede ve ifade etmede güçlük
  • Ezber gerektiren becerilerde güçlük
  • Yeni bir dil öğrenmede akranlarına göre çok daha fazla zorlanma
  • Geçmiş zamanda yaşanılan bir olayın zamanını anlatmada güçlük
  • Basit geometrik şekilleri çizerken bariz hatalar ya da yanlış konumlandırma
  • Sakarlık
  • Gecikmiş dil ve konuşma
  • Baskın el tercihini değiştirme
  • Bisiklete binme, ip atlama, yüzme gibi becerilerde zorlanma
  • Uzamsal algının zayıf olması/mesafe tahmin edememe
  • Alfabeyi öğrenmede güçlük/sayıları öğrenmede güçlük
  • Kelimeleri, harfleri, sesleri öğrenmede güçlük, yazı yazmada ve okumada isteksizlik
  • Öğrenilen konu ve ya çalışmaları çabuk unutmak
  • Okuma ve hecelemede/ yazı yazmada/ kelimeleri ayırmada güçlük
  • Benzer bazı sesleri karıştırma ( b/d/p/m/n/t/f/s/z)
  • Okurken harf/hece atlama/ yazarken yazım kurallarına uyamama
  • Benzer kelimeleri karıştırma (çok/koç  ve/ev  sap/pas )
  • Okurken satır takibinde güçlük/ harf eksiltme/ harf ekleme/ büyük küçük harf kullanımında hata/ noktalama işaretlerini kullanmada yoğun hata, bazen neredeyse hiç kullanmama
  • Okurken ve yazarken çektikleri güçlük kaynaklı kelime dağarcıklarının dar olması (akranlarına göre)
  • Hesaplama ve dört işlem becerilerinde yoğun hatalar /6/9 benzer sayıları karıştırma
  • Rakamları ters yazma, harfleri ters yazma, yazılış yönlerini karıştırma
  • Kalem tutuşunda zorluk/problem
  • Anlaşılması zor ve okunaksız yazı/sözcükler arası fazla boşluk ya da fazla yakınlık

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ İLE KARIŞTIRILABİLEN DİĞER DURUMLAR

Yukarıda bahsettiğimiz gibi öğrenme güçlüğü tanılama, değerlendirme ve destek eğitim hususunda uzmanlık gerektiren özel bir durumdur. Ne yazık ki buna dikkat edilmediğinde ortaya üzücü durumlar çıkabilmektedir. Bunun bugün en sık karşılaşılanı tanı koymada ve destek eğitimde yaşanmaktadır. Tanı koyma hususunda alanında yetkin/uzman Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Hekimleri konumuz öğrenme güçlüğü ya da daha farklı bilişsel durumlar ise doğru adrestir. Bunun dışında yapılan çeşitli  tanı koyma girişimleri doğru olmadığı gibi mesleki etik değerlere aykırıdır. Hal böyle olunca hem ailelerin hem de eğitimcilerin kafası karıştırılıp başka yetersizlik grupları ile öğrenme güçlükleri karıştırılabilmektir… Duyma/görme bozuklukları, dikkat eksikliği/ hiperaktivite  bozukluğu , otizm spektrum bozukluğu, zihinsel gerilik uzman kişilerden yardım alınmadığında öğrenme güçlüğü ile bazı ortak belirtilerden dolayı karıştırılmaktadır…

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜNÜN NEDENLERİ NELERDİR?

Alanında uzman doktorların ve yine birçok araştırmacının uzun soluklu araştırmalarına rağmen Öğrenme güçlüğünün nedeni tam olarak bulunamamış ve net olarak bilinmemektedir… Bilinen net ve direkt bir tedavisi henüz yoktur. Öğrenme güçlüğü Tıp literatüründe bilinenin aksine tanımlanmamış/sınıflanmamış bir bozukluk olarak geçmektedir… Umuyoruz ki bilimin ve tıbbın ışığında araştırmacılar bu durumun nedenini tam olarak bulacaklardır. Burada nedenlerden çok aileler ve alanda çalışan uzmanlar ne yapabiliriz sorusuna odaklanmalıdır. Şunu açık bir şekilde belirtmeliyiz ki kullanılan bazı sloganların ve yaygın ifadelerin aksine öğrenme güçlüğünün bir hastalık ya da bozukluk olup olmadığı belli değildir ve buna net olarak karar verecek bilim Tıp bilimidir. Ne yazık ki öğrenme güçlüğünün doktorların veya tıbbın uzmanlık alanı olmadığını söyleme yanlışında olan belirli kurum ve kuruluşlar bulunmaktadır. Öğrenme güçlükleri net olarak Tıbbın çalışma sahasındadır.( Destek eğitim/özel eğitim boyutu hariç) Yine bu konu ile ilgili bazı sloganlar ve  ifadeler ne yazık ki yoğun olarak kullanılmakta olup, ısrarla disleksinin bir hastalık olmadığı vurgusu yapılmaktadır. Bu konuda söz sahibi olan öncelikli meslek grubu hekimler ve Tıp Dünyasıdır… Bir gün Tıp Dünyası öğrenme güçlüğünün tam olarak ne olduğunu ve neden kaynaklandığını mutlaka açıklayacaktır. Unutmamalıyız ki öğrenme güçlüğü sağlık kurulu raporlarında açıkça TANIMLANMAMIŞ/SINIFLANMAMIŞ skolastik becerilerde bozukluk olarak geçer… Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak isteyenler Hacettepe Üniversitesi Çocuk Ergen ve Ruh Sağlığı Hekimlerinin konu ile ilgili makale ve diğer ilgili fakültelerin e-arşivlerini inceleyebilir…

 

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ KONUSUNDA NE YAPMALI? NASIL BİR YOL HARİTASI İZLEMELİYİZ?

Öncelikli olarak ferah ve rahat olmanızı, öğrenme güçlüğünden korkmanızı gerektirecek  bir durum olmadığını, dünyada ve ülkemizde bu konu ile ilgili ciddi çalışmalar yapıldığını ve yetkin insanların bulunduğunu belirtmek isteriz. Öğrencinizin veya çocuğunuzun öğrenme güçlüğü yaşadığına dair şüpheleriniz var ise, birey okul çağında ise okulunuzun Okul Psikolojik Danışmanı/Rehber Öğretmeni ile düşüncelerinizi paylaşabilir, doğru yönlendirme için yardım isteyebilirsiniz… Okul Psikolojik danışmanınız gerekli değerlendirmeyi hem sizinle hem de gerek duyar ise öğrenci ile yaptıktan sonra yine gerek duyar ise sizi okulunuzun bağlı bulunduğu Rehberlik Ve Araştırma Merkezine yönlendirecektir. RAM’da gerekli değerlendirmeler, görüşmeler ve performans değerlendirmesi yapıldıktan sonra kurul kararı ile gerekli görüldüğü takdirde sizi bilgilendirip tanı koyulması ya da koyulmaması, durumun netleştirilmesi ve gerekiyorsa bireyin destek eğitim hizmetlerinden faydalanabilmesi için hastaneye yönlendirilmeniz yapılacaktır… Hastanede gerekli birim ve kişilerin değerlendirmesi sonucunda bireyde öğrenme güçlüğü olup olmadığı netleşecektir. Birçok insan hastane ve Ram süreçlerinden çekindiği ve yaygın yanlış inanışlardan dolayı bu süreci sağlıklı ve doğru bir şekilde başlatamamaktadır… Bugün ülkemizin bütün şehirlerinde  hatta bazı ilçelerinde bile bulunan Rehberlik ve Araştırma Merkezleri bu görevi tamamen devletin çatısı altında, tarafsız ve ücretsiz olarak vermektedir. Fakat ne yazık ki verilen hizmetlerin ne olduğu hususunda ciddi bilgisizlik söz konusudur… Ailelerin ve kişilerin tercihleri genel olarak değişebilir ancak siz ya da okulunuz öğrenci adına bu ve benzeri durumlarda Ram’lardan randevu alabilir, değerlendirme talep edebilirsiniz… Hastanede uzman hekim ya da uzman  hekimler tarafınca tanı konması sonrasında alabileceğiniz rapor neticesinde destek eğitim hizmetlerinden yine ücretsiz olarak, senede en az bir defa Ram kontrolü ile birlikte yararlanabilirsiniz… 

ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ DURUMUNDA NE YAPMALI SORUSU İLE BİRLİKTE NE YAPMAMALI SORUSU DA BİR HAYLİ ÖNEM ARZ EDER. BU HUSUSLARDA AİLELERE, ÖĞRETMENLERE VE ALANDA ÇALIŞAN  MESLEKTAŞLARIMIZA YÖNELİK GÖRÜŞLERİMİZİ BAZI SORU BAŞLIKLARI ALTINDA AÇIKLAMAMIZ GEREKTİĞİNİ DÜŞÜNMEKTEYİZ. SON ZAMANLARDA BU KONUDA FAZLACA YANLIŞ BİLGİ PAYLAŞIMI AÇIK SUİSTİMALLER VE ALAN DIŞI YAPILANMALAR BU DÜŞÜNCEMİZDEKİ HAKLILIĞIMIZI ORTAYA KOYMAKTADIR…  ÖZEL EĞİTİM UZMANI/ÖĞRETMENİ KİMDİR? PSİKOLOJİK DANIŞMAN/PSİKOLOG KİMDİR? ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜNDEKİ ROLLERİ NELERDİR? ÖZEL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜNE YÖNELİK PROFESYONEL DESTEK KİMLERDEN ALINIR? 

YAZIMIZIN DEVAMINDA BU ANA SORU BAŞLIKLARI İLE SİZLERLE OLACAĞIZ…